۰ نفر

۱۳ آبان ۱۴۰۵ - ۱۵:۰۰

عکس‌هایی از درون پناهگاه هیتلر؛ روایت تصویری از واپسین ساعات دیکتاتور آلمان

در واپسین روزهای جنگ جهانی دوم، زمانی که نیروهای ارتش سرخ به برلین نزدیک می‌شدند و فروپاشی آلمان نازی دیگر اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسید، هیتلر روزهای پایانی عمر خود را در پناهگاهی زیرزمینی در قلب پایتخت سپری می‌کرد. عکس‌های نادری که از فضای داخلی این پناهگاه و وضعیت آن پس از سقوط برلین ثبت شده‌اند، تصویری از آخرین مخفیگاه رهبر نازی‌ها به دست می‌دهند؛ مکانی که در آن تصمیم‌های واپسین روزهای رایش سوم گرفته شد و سرانجام، حکومت دوازده‌ساله هیتلر به پایان رسید.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین؛ در روزهای پایانی آوریل ۱۹۴۵، هنگامی که نیروهای شوروی برای ورود به مرکز برلین می‌جنگیدند، آدولف هیتلر همچنان در زیر زمین و در پناهگاه مستحکم «فورربونکر» (Führerbunker) به سر می‌برد؛ پناهگاهی بتنی که در زیر باغ صدراعظمی رایش ساخته شده بود.

پایتخت آلمان در اطراف او در حال فروپاشی بود، رهبران حکومت نازی دچار آشفتگی شده بودند و جنگ در اروپا به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شد. در ۳۰ آوریل [۱۰ اردیبهشت ۱۳۲۴]، هیتلر و اوا براون در داخل پناهگاه خودکشی کردند.

تنها چند روز بعد، ویلیام وندیورت، عکاس آمریکایی، وارد مجموعه ساختمان‌هایی شد که به تصرف درآمده بودند و از اتاق‌ها، وسایل رهاشده و ویرانه‌های ساختمان صدراعظمی در بالای پناهگاه عکاسی کرد.

عکس‌های او که در نخستین روزهای پس از سقوط برلین گرفته شدند، سندی کم‌نظیر از مکانی هستند که رایش سوم در آن به پایان رسید.

ویلیام وندیورت عکاس خبری بود که از اواخر دهه ۱۹۳۰ تا سال ۱۹۴۸ با مجله لایف همکاری می‌کرد. او در بهار ۱۹۴۵ برای ثبت تصاویر پیامدهای جنگ به آلمان سفر کرد.

برلین پیش از آغاز آخرین حمله نیروهای شوروی به شهر در ۱۶ آوریل [۲۷ فروردین ۱۳۲۴]، ماه‌ها هدف بمباران متفقین قرار گرفته بود.

پس از دو هفته نبردهای خیابانی و خونین، مقاومت آلمان فروپاشید و اتحاد جماهیر شوروی در دوم مه کنترل پایتخت را به دست گرفت.

وندیورت اندکی پس از این رویدادها به برلین رسید و توانست به بقایای ساختمان صدراعظمی رایش و پناهگاه زیرزمینی دسترسی پیدا کند.

او نخستین عکاس غربی بود که پس از سقوط برلین از فضای داخلی این پناهگاه عکاسی کرد. منتخبی از تصاویر او در ژوئیه ۱۹۴۵ در مجله لایف منتشر شد، اما بسیاری از عکس‌های دیگرش برای چندین دهه منتشرنشده باقی ماندند.

پناهگاه فورر بخشی از مجموعه‌ای بزرگ‌تر از سازه‌های زیرزمینی در زیر ساختمان صدراعظمی رایش بود؛ ساختمانی که مقر حکومت هیتلر در برلین به شمار می‌رفت. ساخت این مجموعه در چند مرحله انجام شده بود.

پناهگاه قدیمی‌تری برای مقابله با حملات هوایی که «فوربونکر» (Vorbunker) نام داشت، در سال‌های ۱۹۳۵ و ۱۹۳۶ در زیر ساختمان پذیرایی صدراعظمی قدیمی رایش ساخته شده بود.

با افزایش شدت بمباران‌های متفقین، در سال ۱۹۴۳ دستور ساخت سازه‌ای عمیق‌تر و مستحکم‌تر صادر شد.

عملیات ساخت آن در همان سال آغاز شد و پناهگاه اصلی فورر به‌ طور رسمی در اکتبر ۱۹۴۴ تکمیل شد. این دو پناهگاه از طریق گذرگاهی زیرزمینی به یکدیگر متصل بودند و ساکنان آن‌ها می‌توانستند میان دو بخش رفت‌وآمد کنند.

پناهگاه اصلی، سازه‌ای گسترده از بتن مسلح بود که کف آن حدود ۹ متر پایین‌تر از سطح زمین قرار داشت.

ابعاد بیرونی آن تقریباً ۲۷ متر طول و ۲۲ متر عرض داشت و ضخامت سقف و دیوارهای خارجی آن حدود ۳٫۵ متر بود.

این مجموعه شامل دفترهای اداری، محل اقامت خصوصی، اتاق‌های خواب، حمام، آشپزخانه، اتاق پزشکی و فضاهایی برای برگزاری نشست‌ها و کنفرانس‌ها می‌شد.

بخش خصوصی محل اقامت هیتلر شامل یک اتاق خواب و یک اتاق نشیمن بود. اوا براون نیز در نزدیکی محل اقامت او، فضای جداگانه‌ای در اختیار داشت.

همچنین اتاق‌هایی برای نظامیان، نیروهای امنیتی و دیگر اعضای رهبری حکومت نازی در نظر گرفته شده بود.

با وجود استحکامات فراوان در برابر حملات هوایی، پناهگاه محیطی بسته و محدود در زیر زمین بود که از نور طبیعی روز محروم بود و برای روشنایی و تهویه به تجهیزات مصنوعی متکی بود.

هیتلر در ۱۶ ژانویه ۱۹۴۵ [۲۶ دی ۱۳۲۳]، هم‌زمان با وخامت سریع وضعیت نظامی آلمان، به پناهگاه فورر نقل مکان کرد.

او از آن‌جا همچنان گزارش‌های جبهه‌های جنگ را دریافت می‌کرد و برای فرماندهان آلمانی دستور صادر می‌کرد؛ حتی در شرایطی که نیروهای شوروی به سمت پایتخت پیشروی می‌کردند.

تا ماه آوریل، ارتش سرخ به حومه برلین رسیده بود و در ۱۶ آوریل [۲۷ فروردین ۱۳۲۴] آخرین حمله خود به شهر را آغاز کرد.

نیروهای شوروی در ۲۵ آوریل [۵ اردیبهشت ۱۳۲۴] شهر را محاصره کردند و به سمت منطقه حکومتی پیش رفتند. در آن‌جا سربازان آلمانی، اعضای نیروهای فولکس‌اشتورم و واحدهای جوانان هیتلری تلاش کردند در برابر نیروهای پیشروی‌کننده مقاومت کنند.

درگیری‌ها در خیابان‌ها ادامه داشت و نیروها اغلب از ساختمانی به ساختمان دیگر می‌جنگیدند. در همین حال، غیرنظامیان تلاش می‌کردند در میان بمباران‌ها پناهگاهی برای خود پیدا کنند.

در ۲۹ آوریل [۹ اردیبهشت ۱۳۲۴]، هیتلر در مراسمی کوچک در داخل پناهگاه با اوا براون ازدواج کرد. بعدازظهر روز بعد، یعنی ۳۰ آوریل [۱۰ اردیبهشت ۱۳۲۴]، هر دو در محل اقامت خصوصی هیتلر خودکشی کردند.

هیتلر با شلیک گلوله به زندگی خود پایان داد و براون با خوردن سیانور خودکشی کرد. اعضای کارکنان هیتلر اجساد آن دو را به باغ ساختمان صدراعظمی رایش منتقل کردند و در آن‌جا سوزاندند.

در آن زمان، نیروهای شوروی در فاصله نزدیکی از مجموعه ساختمان‌های صدراعظمی در حال نبرد بودند و تنها چند روز تا فروپاشی کامل رهبری حکومت نازی باقی مانده بود.

نیروهای باقی‌مانده آلمان در برلین در دوم مه [۱۲ اردیبهشت ۱۳۲۴] تسلیم شدند و نبرد بر سر پایتخت به پایان رسید. تسلیم بی‌قیدوشرط آلمان نیز در روزهای هفتم و هشتم مه ۱۹۴۵ [۱۷ و ۱۸ اردیبهشت ۱۳۲۴] صورت گرفت و به جنگ در اروپا پایان داد.

هنگامی که وندیورت وارد مجموعه ساختمان‌ها شد، اتاق‌ها تصویری روشنگر از آخرین ساعات زندگی رهبران حکومت نازی ارائه می‌دادند.

مبلمان، وسایل شخصی، اسناد پراکنده و اشیای دیگر همچنان در میان فضای داخلی آسیب‌دیده ساختمان‌ها باقی مانده بودند. سربازان شوروی پیش‌تر بخش‌هایی از سازه را جست‌وجو کرده بودند و آثار تخریب و آشفتگی در اتاق‌ها به چشم می‌خورد.

وندیورت از محل اقامت خصوصی هیتلر، اتاق‌های کنفرانس و محوطه اطراف ساختمان صدراعظمی عکاسی کرد.

او در یادداشت‌هایی که برای سردبیران مجله لایف در نیویورک فرستاد، شرایط عکاسی از فضای داخلی پناهگاه را نیز شرح داد؛ ازجمله این‌که برای روشن کردن برخی اتاق‌های تاریک ناچار شده بود از شمع استفاده کند.

ویرانی‌های سطح زمین نیز به همان اندازه گسترده بود. ساختمان جدید صدراعظمی رایش، که مقر حکومتی باشکوه هیتلر به شمار می‌رفت، در جریان نبردها به‌شدت آسیب دیده بود و بعدها تخریب شد.

وندیورت از فضای داخلی ویران‌شده ساختمان، نمای آسیب‌دیده آن و بقایای نمادهای نازی عکاسی کرد؛ نمادهایی که سربازان شوروی در حال جدا کردن آن‌ها از ساختمان‌ها بودند.

خیابان‌های مسکونی و مناطق تجاری در سراسر مرکز برلین نیز مملو از آوار بودند.

بسیاری از ساختمان‌ها سقف و طبقات بالایی خود را از دست داده بودند و برخی دیگر تقریباً به چیزی جز دیوارهای بیرونی تبدیل نشده بودند.

این عکس‌ها وضعیت پایتخت آلمان را بلافاصله پس از تصرف آن ثبت کرده‌اند؛ پیش از آن‌که بازسازی‌های پس از جنگ، چهره شهر را تغییر دهد.

پناهگاه فورر در سال ۱۹۴۷ تا حدودی تخریب شد. در آن زمان، مقام‌های شوروی تلاش کردند سازه زیرزمینی را نابود کنند.

عملیات تخریب و پاک‌سازی بیشتری نیز در سال‌های ۱۹۵۸ و ۱۹۵۹ انجام شد. در جریان بازسازی‌های اواخر دهه ۱۹۸۰، بقایای دیگری از سازه‌های زیرزمینی نیز از میان برداشته شدند.

درنهایت، محل پناهگاه با خاک پر و پوشانده شد و شواهد قابل‌مشاهده چندانی از مجموعه‌ای که زمانی در زیر باغ ساختمان صدراعظمی قرار داشت، باقی نماند.

امروزه محل سابق این پناهگاه در نزدیکی خیابان گرتروت کولمار در مرکز برلین قرار دارد. تابلویی اطلاعاتی در این محل نصب شده که تاریخچه آن را توضیح می‌دهد. منطقه اطراف نیز با ساختمان‌های مسکونی و فضاهای پارک خودرو بازسازی شده است.