به گزارش خبرآنلاین، مهدی زارع، استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی، با بررسی این رخدادهای لرزه‌ای معتقد است سه زمین‌لرزه ثبت‌شده در شرق و شمال شرق تهران می‌توانند بخشی از فعالیت خوشه‌ای یا فوج‌لرزه محلی باشند.
به گفته او، این محدوده سابقه خوشه‌های لرزه‌ای با بزرگای ۲ تا ۴ را دارد و فعالیت لرزه‌ای در آن با ساختارهای گسلی شناخته‌شده منطقه سازگار است. با این حال، وقوع زمین‌لرزه‌های کوچک لزوما به معنای نزدیک بودن یک زلزله بزرگ نیست و نمی‌توان آنها را به عنوان پیش‌لرزه قطعی یک رخداد مخرب در نظر گرفت.
ثبت سه زمین‌لرزه در شرق و شمال شرق تهران در کمتر از یک روز
سه زمین‌لرزه کوچک با بزرگای ۲.۸، ۲.۶ و ۳ در روزهای شنبه ۲۳ و یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵، عمدتا در شرق و شمال شرق تهران و در محدوده سرخه‌حصار و لواسان ثبت شده‌اند. این رخدادها به پهنه گسل‌های شرق تهران و گسل شمال تهران مربوط هستند.
مشخصات این سه زمین‌لرزه به شرح زیر است:
| بزرگای زمین‌لرزه |
زمان وقوع |
محل وقوع |
مشخصات رومرکز |
|---|---|---|---|
| ۲.۸ |
شنبه ۲۳ آبان، ساعت ۱۷:۴۳ |
محدوده پارک سرخه‌حصار در شرق تهران |
۳۵.۷۲ شمالی و ۵۱.۵۷ شرقی |
| ۲.۶ |
یکشنبه ۲۴ آبان، حدود ساعت ۷:۲۸ |
لواسان |
در محدوده لواسان |
| ۳ |
یکشنبه ۲۴ آبان، ساعت ۱۴:۰۲ |
قصر فیروزه در شرق تهران |
حدود ۳۵.۶۹ شمالی و ۵۱.۵۸ شرقی |
گسل شمال تهران و گسل‌های فرعی شرق پایتخت چه نقشی دارند؟
مهدی زارع درباره ساختارهای گسلی این منطقه می‌گوید: گسل شمال تهران اصلی‌ترین ساختار این ناحیه است و فعالیت‌های لرزه‌ای شمال شرق تهران، لواسان و لتیان به آن نسبت داده می‌شود.
او با اشاره به گسل‌های کوچک‌تر در منطقه قصر فیروزه، سرخه‌حصار و تپه گسله کوثر ادامه می‌دهد: گسل قصر فیروزه و امتداد آن در شرق تهران، یکی از گسل‌های فرعی شناخته‌شده در این محدوده است که طولی حدود ۱۰ تا ۱۲ کیلومتر دارد.
به گفته این استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی، گسل سرخه‌حصار نیز روندی شرقی ـ غربی و در امتداد گسله پردیسان دارد. این گسل در پهنه شرقی تهران و در مرز شمالی پارک ملی سرخه‌حصار قرار گرفته و بخشی از ساختار گسله شرق تهران را تحت تاثیر قرار داده است.
او درباره گسل کوثر نیز توضیح می‌دهد: گسل‌های کوثر در محدوده شمال تهران‌پارس، شیان و تپه قنات کوثر قرار دارند. گسل کوثر طولی حدود ۱۳ کیلومتر و روندی شمال غربی ـ جنوب شرقی دارد و از نوع فشاری با مولفه امتدادلغز است.
زارع در ادامه با اشاره به نقش گسل‌های قصر فیروزه و سرخه‌حصار در فعالیت‌های لرزه‌ای شرق تهران می‌گوید: این گسل‌ها در بخشی از خوشه لرزه‌زای شرق تهران نقش دارند و تحت تاثیر تنش‌های منتقل‌شده از گسل‌های اصلی فعال می‌شوند، اما برای این رخدادهای خاص، شواهد مستقیم و قوی دال بر مسبب بودن آنها در زمین‌لرزه‌های اخیر نمی‌توان یافت.
سه زمین‌لرزه در شرق تهران؛ نشانه یک فوج‌لرزه محلی؟
این استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی با اشاره به وقوع سه زمین‌لرزه در فاصله زمانی کمتر از یک روز در محدوده‌ای نزدیک به یکدیگر توضیح می‌دهد: وقوع سه رخداد نزدیک به هم در کمتر از یک روز و در یک محدوده مشخص می‌تواند بخشی از فعالیت خوشه‌ای یا فوج‌لرزه محلی باشد.
به گفته او، شرق تهران، به ویژه محدوده پردیس، بومهن و لواسان، سابقه خوشه‌های لرزه‌ای با بزرگای ۲ تا ۴ را دارد و لرزه‌خیزی خوشه‌ای و پتانسیل وقوع فوج‌لرزه در این پهنه وجود دارد.
زارع درباره معنای وقوع زمین‌لرزه‌های کوچک و ارتباط احتمالی آنها با رخدادهای بزرگ‌تر می‌گوید: زمین‌لرزه‌های کوچک می‌توانند نشان‌دهنده تخلیه تدریجی تنش در بخش‌هایی از گسل باشند که گاهی ریسک را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، این زمین‌لرزه‌ها ممکن است نشان‌دهنده تغییرات تنش محلی و فعالیت مداوم گسل‌های فعال باشند و در صورت تداوم، بتوانند پیش‌نشانگر لرزه‌ای یک زمین‌لرزه بزرگ بعدی باشند.
او در عین حال تاکید می‌کند: زمین‌لرزه‌های کوچک لزوما پیش‌لرزه یک رخداد بزرگ نیستند و نمی‌توان از آنها برای پیش‌بینی قطعی زلزله استفاده کرد. گسل شمال تهران پتانسیل وقوع رخدادهای بزرگ‌تر را دارد، اما این زمین‌لرزه‌های خفیف به تنهایی نشانه قریب‌الوقوع بودن یک زلزله مخرب نیستند.
فوج‌لرزه چیست و چه تفاوتی با توالی پیش‌لرزه و پس‌لرزه دارد؟
زارع با اشاره به ویژگی‌های خوشه‌های لرزه‌ای یا فوج‌لرزه‌ها (Seismic Swarms) توضیح می‌دهد: هر سه رخداد اخیر در پهنه شمال شرق استان تهران متمرکز هستند و با فعالیت لرزه‌ای شناخته‌شده این ناحیه سازگاری دارند.
او درباره مفهوم فوج‌لرزه می‌گوید: خوشه‌های لرزه‌ای یا فوج‌لرزه، توالی‌هایی از زمین‌لرزه‌ها هستند که در یک محدوده جغرافیایی نسبتا کوچک و در یک بازه زمانی محدود رخ می‌دهند، بدون اینکه یک رویداد اصلی (Mainshock) به وضوح بزرگ‌تر از سایر رخدادها وجود داشته باشد.
به گفته این استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی، برخلاف توالی پیش‌لرزه، زلزله اصلی و پس‌لرزه، در یک خوشه لرزه‌ای هیچ زمین‌لرزه‌ای وجود ندارد که به طور معناداری، معمولا بیش از ۰.۵ تا یک واحد بزرگا، از سایر رخدادها بزرگ‌تر باشد. در این نوع فعالیت لرزه‌ای، بزرگاها اغلب به یکدیگر نزدیک و در محدوده کوچک تا متوسط قرار دارند.
او ادامه می‌دهد: رومرکز زمین‌لرزه‌ها در فوج‌لرزه‌ها در یک پهنه محدود، معمولا از چند کیلومتر تا چند ده کیلومتر، متمرکز می‌شود. این تمرکز اغلب با یک گسل مشخص یا بخش خاصی از یک گسل ارتباط دارد.
زارع با اشاره به مدت زمان فعالیت این خوشه‌ها توضیح می‌دهد: یک خوشه لرزه‌ای می‌تواند از چند ساعت تا چند هفته، چند ماه یا حتی بیشتر ادامه داشته باشد. فعالیت معمولا به تدریج آغاز و تمام می‌شود و برخلاف الگوی معمول پس‌لرزه‌ها، روند کاهشی منظم و مشخصی را دنبال نمی‌کند.
او اضافه می‌کند: در این شرایط تعداد زیادی زمین‌لرزه کوچک در مدت زمانی کوتاه ثبت می‌شود و نرخ وقوع رخدادها می‌تواند نوسان داشته باشد؛ به این معنا که گاهی افزایش ناگهانی و گاهی کاهش پیدا می‌کند.
آیا فوج‌لرزه‌ها نشانه وقوع زلزله بزرگ هستند؟
این استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی در ادامه با اشاره به ویژگی‌های عمقی و لرزه‌ای فوج‌لرزه‌ها می‌گوید: این رخدادها اغلب در ژرفای کم اتفاق می‌افتند و می‌توانند نشان‌دهنده تغییرات تنش محلی روی گسل‌ها، بدون وقوع یک گسیختگی بزرگ باشند.
او تاکید می‌کند: وجود یک خوشه لرزه‌ای لزوما به معنای وقوع قریب‌الوقوع یک زلزله بزرگ نیست. در بسیاری از موارد، خوشه‌های لرزه‌ای صرفا نشان‌دهنده آزادسازی تدریجی تنش یا فعالیت عادی گسل هستند و بدون وقوع یک رخداد بزرگ به پایان می‌رسند.
زارع در پایان با اشاره به اهمیت بررسی فعالیت‌های لرزه‌ای شرق تهران توضیح می‌دهد: با این حال، در پهنه‌های فعال لرزه‌ای مانند شرق تهران، پایش دقیق این خوشه‌ها از نظر مکان، عمق، سازوکار و نرخ وقوع رخدادها برای ارزیابی خطر زلزله ضروری است.
۴۷۴۷
نظر شما