فهیمه نظری: در مصاحبه اخیر علیرضا امیرقاسمی با محمد خردادیان در برنامه «آنکات»، نام سهراب محوی، از چهره‌های مرتبط با دربار پهلوی، بار دیگر مطرح شد. خردادیان در این گفت‌وگو مدعی شد محوی که مدتی با او در لس‌آنجلس رابطه دوستانه داشته، خود را فرزند محمدرضاشاه می‌دانسته و معتقد بوده شاه نیز از این موضوع آگاه بوده است. او برای توضیح این ادعا، روایتی از روابط خانوادگی شاه، فوزیه و مادر سهراب محوی نقل کرد؛ روایتی که تاکنون در قالب یک ادعای تأییدنشده مطرح شده و اسناد موجود ساواک نیز به‌تنهایی آن را اثبات نمی‌کنند.
خردادیان در پاسخ به پرسش امیرقاسمی درباره این‌که سهراب محوی چه کسی بوده است، می‌گوید: «سهراب در اصل با من خیلی صمیمی بود. سهراب در اصل، ظاهرا پسر دخترخاله شاه بود.»
خردادیان سپس به شباهت ظاهری محوی و محمدرضاشاه اشاره می‌کند: «اگر یادت باشه قیافه سهراب را، فوق‌العاده شبیه شاه بود؛ همان‌طور دماغ یک‌ذره بزرگ، این‌جاهایش رفته بود بالا [اشاره به کناره ابروها]».
به روایت خردادیان، محوی حتی برای او تعریف کرده بود که در روزهای نخست انقلاب، زمانی که شاه هنوز زنده بود، گروهی از ایرانیان در مقابل ساختمان فدرال در آمریکا او را با شاه اشتباه گرفته و قصد حمله به او را داشتند.
روایت خردادیان از تولد سهراب محوی
خردادیان در ادامه مصاحبه، برای توضیح احتمال فرزند شاه بودن محوی، به ازدواج محمدرضاشاه و فوزیه اشاره می‌کند. به گفته او، سهراب محوی چهار ماه از شهناز پهلوی، نخستین فرزند شاه، کوچک‌تر بوده است؛ موضوعی که از نظر زمانی با روایت او درباره احتمال ارتباط شاه و مادر محوی هم‌خوانی دارد.
خردادیان در این باره می‌گوید: «شاه و فوزیه تازه ازدواج کرده‌اند شاه هم یک پسر بیست بیست‌ویک‌ساله جوان، فوزیه هم چون دختر پرنس فاروق و این‌ها بوده احتمالا دختر لوسی بوده بعد حامله بوده ویارش این بوده که از بوی مرد بدش می‌آمده و تو بعضی کتاب‌ها هم فکر کنم هست، مرد می‌رفته طرفش بدش می‌آمده، شاه رو تو اتاق خواب راه نمی‌داده، حالا سه چهار ماهه هم حامله بوده چون شهناز چهار ماه از سهراب بزرگ‌تر است. دخترخاله [شاه] هم توی دربار بوده، امکانش خیلی هست که... رفته سراغ دخترخاله‌اش...»
او سپس مدعی می‌شود که رضاشاه برای جلوگیری از بروز رسوایی، مادر سهراب را به ازدواج با تیمسار محوی وادار کرده است. به گفته خردادیان، رضاشاه به این ترتیب به او وعده ارتقای نظامی داده بود: «رضاشاه، تیمسار محوی را که یک سرگروهبان بوده و فامیلی‌اش اصلا فکر کنم یک چیز دیگر بوده، می‌خواهد (شاید گفته) این دختر را باید عقد کنی حرف هم نزنی می‌شوی تیمسار.»
او همچنین مدعی می‌شود که مادر سهراب پس از تولد فرزندش به هر دو کودک، یعنی سهراب و شهناز، شیر می‌داده است و بدین ترتیب آن دو هم‌شیر بودند.
خردادیان در بخش دیگری از روایت خود می‌گوید محوی در نوجوانی از مادرش درباره این شایعه پرسیده بود و با واکنش تند او روبه‌رو شده بود. به گفته خردادیان، سهراب برایش تعریف کرده بود: «وقتی رفتم مدرسه بچه‌ها پچ‌پچ‌کنون یک همچین چیزهایی رو به گوش من رسوندن، من اومدم خونه به مامانم گفتم که این درسته که من پسر شاهم؟ مامانم یک چک زد تو گوشم گفت دیگه هیچ وقت این رو به زبون نیار.»
خردادیان تأکید می‌کند که این روایت را مستقیما از خود محوی شنیده است.
سهراب محوی و رابطه نزدیک با محمدرضاشاه
بخش دیگری از مصاحبه به رابطه سهراب محوی با محمدرضاشاه اختصاص دارد. خردادیان می‌گوید محوی بارها از توجه ویژه شاه به خود صحبت کرده و معتقد بوده که شاه با او رفتاری متفاوت از سایر اعضای خانواده و نزدیکانش داشته است.
او در پاسخ به پرسش امیرقاسمی که آیا محوی واقعا به فرزند شاه بودن خود باور داشته است، می‌گوید: «خودش گفت خیلی من باور دارم.»
خردادیان در ادامه به نقل از محوی می‌گوید: «چون اعلیحضرت از بعضی چیزا از دیگران چشم‌پوشی نمی‌کرد تنبیهشون هم می‌کرد ولی مال [خطای] من رو انگار نمی‌دید.»
به روایت خردادیان، محوی مدتی در شمار آجودان‌های شاه قرار داشته و حتی در سفرهای شکار همراه او بوده است. او همچنین مدعی می‌شود که محوی از نزدیکان مورد اعتماد شاه بوده و در موقعیت‌های مختلف در کنار او حضور داشته است.
خردادیان از مسئولیت‌های مختلف محوی نیز حرف می‌زند: «اولین پستش سفیر ایران در یونان شد و جزو آخرین پست‌هایش (قبل از پدر شما فکر کنم) رئیس تشریفات دربار بود.»
به گفته خردادیان، محوی در جریان خروج شاه از ایران نیز همراه او بوده است. او نقل می‌کند که محوی تعریف کرده بود تنها ۴۵ دقیقه پیش از پرواز، از او خواسته‌اند خود را به فرودگاه برساند و تصورش این بوده که سفر کوتاهی در پیش دارد و به ایران بازخواهد گشت.
خردادیان همچنین می‌گوید محوی از برخورد شاه با او در موقعیت‌های خصوصی خاطره داشته است. به روایت او، محوی تعریف کرده بود زمانی که شاه او را در حال مصرف تریاک دیده، بدون آن‌که واکنش تندی نشان دهد، از او خواسته است بیرون بیاید تا با او صحبت کند.
خردادیان همچنین مدعی می‌شود که محوی تا پایان عمر با برخی اعضای خانواده سلطنتی ارتباط داشته و از «دفتر شهبانو» و دفتر اشرف پهلوی کمک مالی دریافت می‌کرده است.
خردادیان در ادامه با اشاره به وضعیت وخیم جسمانی محوی در سال‌های پایانی زندگی‌اش می‌گوید که حتی در آن حال نیز شباهتش به محمدرضاشاه همچنان به چشم می‌آمده است.
خردادیان: ماجرای عروسی ساختگی بود
یکی دیگر از موضوعاتی که در این گفت‌وگو مطرح می‌شود، ماجرای ازدواج دو همجنسگرا در تهران سال ۴۷ است که طرفین در آن سهراب محوی و کیوان خسروانی پسر یکی از چهره‌های معروف معرفی می‌شوند. امیرقاسمی درباره صحت و سقم این ماجرا از خردادیان می‌پرسد و او پاسخ می‌دهد: «اون عروسی اون موقع این‌ها همه ساختگی بود.»
ماجرای این ازدواج را مینو صمیمی، منشی امور بین‌المللی دفتر مخصوص فرح پهلوی، در کتاب «پشت پرده تخت طاووس» نیز آورده. او در این کتاب طرف مقابل سهراب محوی را کیوان خسروانی، طراح لباس فرح پهلوی، معرفی کرده و محل مراسم را نیز هتل کمودور تهران دانسته است. (مرکز بررسی‌های اسناد تاریخی به نقل از مینو صمیمی، پشت پرده تخت طاووس، ترجمه حسین ابوترابیان، انتشارات روزنامه اطلاعات، چاپ پنجم، ۱۳۷۰، ص ۵۰)
با این حال، طرف دیگر این مراسم در اسناد ساواک کیوان خسروانی نیست، بلکه در این اسناد از بیژن صفاری به عنوان طرف مقابل یاد شده است.
در سندی به تاریخ ۲۵ مهر ۱۳۴۷، با موضوع «ازدواج دو مرد»، به نقل از فخرالدین وفا، رئیس دفتر مجلس سنا، آمده است که دو نفر در یکی از هتل‌های تهران مراسمی شبیه ازدواج برگزار کرده‌اند. در این سند، نام سهراب محوی و پسر سرتیپ صفاری مطرح شده است.
متن سند نخست
موضوع: ازدواج دو مرد
برابر اظهار آقای آبتین روز ۲۴ / ۷ / ۴۷ فخرالدین وفا رئیس دفتر مجلس سنا در حالی که روزنامه توفیق و مجله فردوسی را مطالعه می‌نمود به اشخاصی که به اطاق وی مراجعه می‌نمودند ضمن اشاره به مطالب مندرج در روزنامه مزبور راجع به خبر ازدواج دو نفر مرد گفت: «فجایع از این بالاتر نمی‌شود و این عمل فساد که مغایر با دستورات دین و اخلاق است همواره در طبقات بالا مشهود است و طبقات پائین پای‌بند دین و اصول بوده و هرگز گِرد این اعمال ناشایست نمی‌گردند.»
ناطق سپس گفته است: «چندی قبل در یکی از هتل‌های تهران به نام کیت‌کات دو نفر پسر با هم عروسی نموده‌اند یکی از آن‌ها پسر سرتیپ صفاری، شهردار سابق و سناتور محترم فعلی است (البته این جمله را با تمسخر ادا نموده است) و دیگری شاهزاده محوی (این جمله نیز با تمسخر گفته شده است) که نفر اول عروس و دومی داماد بوده است. خدا عاقبت این مملکت اسلامی را حفظ کند با این رجال و شاهزاده‌هایش.»
ناطق سپس در پاسخ آقای آبتین که گفت: «این مطالب دروغ و مزخرف است» اظهار داشت: «این موضوع را تمام مرم اطلاع دارند ولی نگذاشته‌اند که عکسی در مجلات چاپ شود.»
توضیح رهبر عملیات. اظهارات مزبور را آقای آبتین رئیس بازرسی مجلس نقل قول از اظهارات فخرالدین وفا و به طور خصوصی به منبع گفته است. ش
سند دیگری از ساواک به تاریخ ۲۷ مهر ۱۳۴۷ نیز به همین موضوع پرداخته و می‌نویسد: «به طوری که بین مردم شایع است سهراب محوی پسر تیمسار سپهبد محوی و بیژن صفاری پسر سرتیپ صفاری در یک ضیافت مانند دختر و پسر ازدواج خود را اعلام داشته‌اند.»
این سند همچنین به بازتاب ماجرا در مطبوعات اشاره می‌کند و می‌نویسد مجله فردوسی و روزنامه توفیق در شماره‌های همان هفته، با انتشار مطالب و کاریکاتورهایی به این موضوع پرداخته بودند.
متن سند دوم
از: ۲۰ هـ ۵ شماره: ۲۶۸۱۳ / ۲۰ هـ ۵
به: ۳۲۲ تاریخ: ۲۷ / ۰۷ / ۱۳۴۷
موضوع: شایعات
به طوری که بین مردم شایع است سهراب محوی پسر تیمسار سپهبد محوی و بیژن صفاری پسر سرتیپ صفاری در یک ضیافت مانند دختر و پسر ازدواج خود را اعلام داشته‌اند.
توضیح ۲۰هـ ۵ – مجله فردوسی در هفته گذشته شرحی در این مورد نوشته بود روزنامه توفیق شماره ۲۹ نیز در صفحه اول و آخر، صفحه ۶ و ۷ با کاریکاتور و مقالات طنزآمیز مسئله را مورد بحث قرار داده است.
ضمناً اشاعه دارد که سکته اخیر تیمسار صفاری در اثر اعمال و رفتار ناشایست پسرش بوده است.
پرونده سناتور تیمسار سرتیپ صفاری به کلاسه ۴۶۶۱۲ بایگانی نمائید.
آقای... بررسی- بهره‌برداری- محصول منبع ۲۷ / ۷ / ۴۷
فردوسی و توفیق چه گفتند؟
در همان زمان و همان‌طور که در اسناد ساواک نیز به آن اشاره شده است دو مجله «فردوسی» و «توفیق» به این موضوع می‌پردازند.
در بخشی از گزارش شماره ۸۸۱ مجله فردوسی به تاریخ ۲۲ مهر ۱۳۴۷، درباره این مراسم آمده است: «در این عروسی... هر دو طرف مرد هستند... این عروسی که آقا پسر ماشاء‌الله سنی هم دارد، از آن نوعش بود که به راستی در میان انحرافات متداوله تهران خیلی تازگی داشت.»
روزنامه توفیق نیز در شماره ۲۹، مورخ ۲۵ مهر ۱۳۴۷، با زبان طنز در این باره می‌نویسد: «همیشه ننگ ما فقیر بیچاره‌ها سر زبون‌ها بود، بذار این دفعه هم گند این بی‌دردها و پولدارها سر زبون‌ها بیفته»
درباره پدر و مادر سهراب محوی
سهراب در منابع به عنوان فرزند ایرج محوی سپهبد ارتش و از فرماندهان گارد شاهنشاهی و دخترخاله شاه یعنی دختر شاهزاده اجلال حضور معرفی شده است. ایرج محوی در سال ۱۲۸۲ متولد شد و پس از تحصیل در مدرسه نظام، در سال ۱۳۰۸ وارد خدمت ارتش شد. محوی در دوره رضاشاه فرمانده هنگ پهلوی لشکر اول تهران بود و حفاظت کاخ‌های شاه نیز به او سپرده شد. او در سال ۱۳۴۰ به درجه سپهبدی رسید و مدتی فرماندهی لشکرهای رضائیه و اهواز و گارد جاویدان را برعهده داشت. محوی در سال ۱۳۵۵ درگذشت. (راسخون)
فریدون جم در مصاحبه با پروژه تاریخ شفاهی هاروارد، ایرج محوی را فرمانده گارد شاه معرفی کرده و گفته است او از طریق همسرش با محمدرضا پهلوی نسبت خانوادگی داشت. (مصاحبه فریدون جم با حبیب لاجوردی، ۱۰ مارس ۱۹۸۳)
ابوالفتح محوی نیز در مصاحبه‌ای با همین پروژه توضیح داده است که ایرج محوی با یکی از دختران شاهزاده اجلال حضور ازدواج کرده بود. اجلال حضور از خویشاوندان خانواده پهلوی بود و دخترانش دخترخاله‌های تنی محمدرضا شاه محسوب می‌شدند. به این ترتیب، همسر ایرج محوی از دخترخاله‌های شاه بود. (مصاحبه ابوالفتح محوی با حبیب لاجوردی، ۲۶ آوریل ۱۹۸۵)
ویکی‌پدیا نیز در زندگی‌نامه ایرج محوی، همسر او را دختر اجلال حضور و دخترخاله ناتنی شاه (به نظر می‌رسد روایت ابوالفتح محوی که می‌گوید دخترخاله تنی موثق‌تر است) معرفی کرده و سهراب محوی را فرزند این زوج دانسته است. با این حال، در منابع موجود نام و اطلاعات مستقلی درباره مادر سهراب محوی ارائه نشده و آن‌چه درباره او می‌دانیم، از طریق شرح ازدواج ایرج محوی و نسبت خانوادگی همسرش با خاندان پهلوی به دست می‌آید.
نتیجه
آن‌چه از کنار هم قرار دادن مصاحبه خردادیان، اسناد ساواک و روایت‌های منتشرشده از آن دوران به دست می‌آید، این است که سهراب محوی از چهره‌های مرتبط با محافل درباری بوده و نامش در ماجرای جنجالی سال ۱۳۴۷ نیز مطرح شده است. با این حال، ادعای فرزند شاه بودن او، در حال حاضر بر پایه روایت شخصی خردادیان از گفته‌های محوی استوار است و اسناد ارائه‌شده، چنین نسبتی را تأیید نمی‌کنند.
۲۵۹
نظر شما