به گزارش خبرآنلاین، شاه‌کبری می‌تواند با یک نیش مقدار کافی سم برای کشتن انسان وارد بدن کند. عروس دریایی جعبه‌ای هم می‌تواند با نیش خود خطری مرگبار ایجاد کند. برخی حلزون‌های مخروطی هم قادرند ماهی‌ها را پیش از آنکه فرصت فرار پیدا کنند، فلج کنند. اما کدام زهر کدام حیوان سریع‌ترین عملکرد را دارد؟
به گزارش مجله Discover Wildlife، پاسخ ممکن است برخلاف انتظار شما باشد. وقتی صحبت از سرعت اثر زهر می‌شود، موثرترین سم لزوما سمی نیست که سریع‌تر می‌کشد. گاهی زهری که درد آن‌قدر شدیدی ایجاد می‌کند که شکارچی بلافاصله طعمه را رها می‌کند، از این نظر سریع‌تر عمل می‌کند. از این رو اندازه‌گیری سرعت اثر زهرها پیچیده‌تر از آن است که بتوان به‌سادگی یک برنده معرفی کرد.
کوین آرباکل، دانشیار تکامل و خزنده‌شناسی در دانشگاه سوانزی، توضیح می‌دهد که برای پاسخ به این پرسش باید ابتدا مشخص کنیم منظور از سریع‌ترین اثر چیست. آیا زهر باید سریع‌تر بکشد، درد ایجاد کند یا باعث فلج شدن شود؟ به گفته او، اطلاعات علمی مناسبی درباره بخش بزرگی از گونه‌های سمی در دسترس نیست.
چرا زهر همیشه برای کشتن ساخته نشده است؟
زهر یکی از ابزارهای شگفت‌انگیزی است که در جریان تکامل جانوران شکل گرفته است و می‌تواند باعث فلج شدن، بیهوشی، آسیب بافتی یا مرگ شود اما همه زهرها برای کشتن طعمه به وجود نیامده‌اند.
آرباکل می‌گوید زهرهای عصبی از سریع‌ترین ترکیبات سمی هستند. این مواد به دستگاه عصبی حمله می‌کنند، شبکه‌ای که پیام‌ها را در بدن منتقل می‌کند. از آنجا که این زهرها روی سامانه‌ای بسیار فعال اثر می‌گذارند، می‌توانند در مدت کوتاهی عملکرد طبیعی بدن را مختل کنند.
با این حال، طبیعت راه‌های دیگری هم برای از کار انداختن قربانی پیدا کرده است.
برخی حلزون‌های مخروطی از ترکیباتی شبیه انسولین به‌عنوان سلاح استفاده می‌کنند. این ترکیبات می‌توانند قند خون ماهی را به‌شدت کاهش دهند و در مدت کوتاهی آن را بیهوش کنند.
برخی زهر مارها نیز رگ‌های خونی را گشاد می‌کنند و با کاهش سریع فشار خون، ممکن است باعث بیهوشی طعمه شوند. با این حال، به گفته آرباکل، این اثرها معمولاً به سرعت بسیاری از زهرهای عصبی نمی‌رسند.
اما یکی از سریع‌ترین اثرهای زهر چیزی ساده‌تر از کشتن و فلج کردن یا همان درد است.
گاهی درد سریع از مرگ سریع مهم‌تر است
آرباکل معتقد است که نباید اثر زهر را فقط با توانایی آن در کشتن سنجید. او توضیح می‌دهد که وقتی جانوری در آستانه خورده شدن قرار دارد، زمان اهمیت زیادی پیدا می‌کند. به همین دلیل، زهرهای دفاعی اغلب در طول تکامل به‌گونه‌ای شکل گرفته‌اند که تقریبا بلافاصله درد شدید ایجاد کنند.
زنبورها، زنبورهای وحشی، مورچه‌ها و بسیاری از ماهی‌ها از جمله جانورانی هستند که زهر آن‌ها می‌تواند خیلی سریع درد شدیدی به وجود آورد. برای شکارچی‌ای که به دنبال غذاست، شاید چند لحظه تاخیر در اثر زهر اهمیت زیادی نداشته باشد. اما برای جانوری که در آستانه بلعیده شدن است، همین چند ثانیه می‌تواند تعیین‌کننده باشد.
عقرب و دو نوع سم برای دو هدف متفاوت
عقرب‌ها نمونه جالبی از این راهبرد دفاعی هستند. به گفته آرباکل، برخی عقرب‌ها در نیش خود ترکیبات سمی متفاوتی دارند.
نیش اولیه می‌تواند سم دفاعی را وارد بدن کند سمی که در مهره‌دارانی مانند انسان درد فوری ایجاد می‌کند. نیش‌های بعدی ممکن است ترکیباتی را وارد بدن کنند که بیشتر برای کشتن جانوران بی‌مهره، یعنی طعمه‌های عقرب، موثر هستند.
به این ترتیب، عقرب می‌تواند هنگام تهدید شدن از ترکیبی استفاده کند که سریع‌تر مهاجم را وادار به عقب‌نشینی می‌کند.
پلاتیپوس، سمی برای مبارزه با رقیبان
پلاتیپوس، پستانداری که در استرالیا زندگی می‌کند، راهبرد متفاوتی دارد. نرهای این جانور در پاهای عقبی خود خارهای سمی دارند که می‌توانند درد فوری و بسیار شدیدی ایجاد کنند.
با این حال، هدف اصلی این سم دفاع در برابر شکارچیان نیست. پلاتیپوس‌های نر از آن برای مبارزه با یکدیگر استفاده می‌کنند. این نمونه نشان می‌دهد که زهر در جریان تکامل می‌تواند برای اهداف متفاوتی شکل بگیرد.
اگر دانشمندان مدت‌زمان لازم برای کشتن قربانی را اندازه بگیرند، آیا می‌توانند برنده را مشخص کنند؟
به گفته آرباکل، این روش هم مشکلات زیادی دارد. تقریبا هیچ زهری در همه موارد باعث مرگ قربانی نمی‌شود. اثر یک زهر به گونه جانور، مقدار زهر واردشده به بدن و محل ورود آن بستگی دارد.
برای مثال، مقدار زهری که یک جیرجیرک را به‌سرعت از پا درمی‌آورد، ممکن است اثر کاملا متفاوتی بر بدن انسان داشته باشد.
برخی جانوران نیز در طول تکامل در برابر زهر شکارچیان طبیعی خود مقاوم شده‌اند. از سوی دیگر، زهر بعضی شکارچیان به‌طور ویژه برای اثرگذاری بر طعمه‌های مشخصی تکامل یافته است.
همچنین، زهری که تقریبا بلافاصله درد ایجاد می‌کند، ممکن است برای ایجاد فلج، آسیب به اندام‌های داخلی یا مرگ به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. به همین دلیل، آرباکل هشدار می‌دهد که ادعاهایی مانند «این زهر در چند دقیقه می‌کشد» یا «می‌تواند تعداد مشخصی انسان را بکشد» اغلب بدون در نظر گرفتن شرایط، معنای علمی دقیقی ندارند.
با این حال، اگر معیار را ایجاد درد فوری بدانیم، سه گروه از جانوران جلب توجه می‌کنند.
- عروس دریایی جعبه‌ای: بدن این جانور پوشیده از ساختارهای میکروسکوپی نیش‌زن به نام نماتوسیست است. این ساختارها هنگام تماس می‌توانند سم را وارد بدن قربانی کنند. برخی گونه‌ها درد فوری و طاقت‌فرسا ایجاد می‌کنند و خطرناک‌ترین گونه‌ها ممکن است عوارضی سریع و تهدیدکننده زندگی به وجود آورند. عروس‌های دریایی برای شکار ماهی‌های سریع در محیطی که طعمه فرصت زیادی برای فرار دارد، تکامل یافته‌اند. بنابراین، اثرگذاری سریع سم می‌تواند برای گرفتن طعمه اهمیت زیادی داشته باشد.
- زنبورها، زنبورهای وحشی و مورچه‌ها: سم این حشرات اجتماعی می‌تواند تقریباً بلافاصله درد شدیدی ایجاد کند. در اینجا، درد یک ابزار دفاعی است. هدف این است که شکارچی پیش از آنکه بتواند طعمه را بخورد، از حمله دست بکشد.
- ماهی سنگی: این ماهی با استفاده از استتار، اغلب تقریباً نامرئی روی بستر دریا باقی می‌ماند. اگر جانوری روی آن پا بگذارد، خارهای پشتی ماهی می‌توانند سم را وارد بدن کنند و در مدت کوتاهی درد شدیدی به وجود آورند. ماهی سنگی نیازی ندارد مهاجم را تعقیب کند. کافی است تماس با بدنش آن‌قدر دردناک باشد که مهاجم هرچه سریع‌تر از آن فاصله بگیرد.
نکته اصلی این است که سرعت ایجاد درد، سرعت فلج شدن و سرعت مرگ یکسان نیستند. گاهی موثرترین سلاح طبیعت زهری است که قربانی را در همان لحظات نخست وادار به عقب‌نشینی می‌کند.
۵۸۵۸
نظر شما