گروه اندیشه: تنظیم، اصلاح و ویرایش: فروزان آصف نخعی: این گزارش در گاردین به اعطای جایزه صلح نوبل به ناوی پیلای، حقوق‌دان برجسته آفریقای جنوبی و قاضی دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) می‌پردازد. کمیته نوبل نروژ با تجلیل از کارنامه کارآمد پیلای در مبارزه با آپارتاید، ریاست دادگاه رواندا و کمیساریای عالی حقوق بشر، بر اهمیت استقلال حقوق بین‌الملل تأکید کرد. گاردین می افزاید که این تصمیم به‌ویژه پس از گزارش کمیسیون تحت ریاست او که اعمال اسرائیل در غزه را مصداق نسل‌کشی دانست، با خشم شدید تل‌آویو و حمله تند به کمیته نوبل مواجه شد. هم‌زمان، دولت ترامپ در واکنشی تلافی‌جویانه علیه پیگرد شهروندان آمریکایی و اسرائیلی، تحریم‌های بی‌سابقه‌ای را بر دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) تحمیل کرد؛ اقدامی که از سوی جامعه حقوقی «حمله به حاکمیت قانون» خوانده شد. این رویداد، ضمن ایجاد شادمانی در آفریقای جنوبی، بار دیگر تقابل ساختاری میان دادخواهی بی‌طرفانه بین‌المللی و فشارهای سیاسی قدرت‌های بزرگ را به تصویر کشید. با این همه جایزه نوبل برای این حقوق دان برجسته آفریقای جنوبی، آیا حکایت از حرکت به سمت تحقق قانون در نظام بین الملل می کند یا آیا حکایت از تقویت شکاف ها میان اروپا و آمریکا می کند؟ این سوالی است که آینده نزدیک به آن پاسخ خواهد داد. گزارش گاردین را در ادامه می خوانید:
****
ناوی پیلای، قاضی دیوان بین‌المللی دادگستری، برای ترویج حقوق بین‌الملل برنده جایزه صلح نوبل شد. کمیته نوبل از خدمات این حقوق‌دان آفریقای جنوبی تجلیل کرد؛ کسی که ریاست کمیسیون سازمان ملل را بر عهده داشت که اسرائیل را به جرم نسل‌کشی در غزه گناهکار شناخت.
جایزه صلح نوبل به ناوی پیلای، رئیس سابق حقوق بشر سازمان ملل از آفریقای جنوبی اعطا شد؛ کسی که ریاست کمیسیون تحقیق سازمان ملل را بر عهده داشت که نتیجه‌گیری کرد اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است.
کمیته نوبل النرویج اعلام کرد پیلای که به عنوان قاضی در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) خدمت می‌کند، «نشان داده است که اقدامات حقوقی می‌توانند به جلوگیری از اعمال جنگی و خشونت کمک کنند».
کمیته با اشاره به فعالیت‌های اولیه او در دفاع از نلسون ماندلا در دوران رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی، خدمت در دادگاه کیفری بین‌المللی، مسئولیت به عنوان کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل و همچنین ریاست کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل در سرزمین‌های اشغالی فلسطین گفت: «تعهد ناوی پیلای به اصول حقوقی جهانی و قطب‌نمای اخلاقی استوار او، ثوابتِ یک کارنامه حرفه‌ای طولانی هستند.»
آن کمیسیون سال گذشته نتیجه‌گیری کرد که دولت اسرائیل به رفتارهای نسل‌کشی در غزه «با نیت خاص برای نابودی فلسطینیان در غزه» متهم است و اعلام کرد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور و یوآو گالانت، وزیر دفاع سابق این کشور «دست به تحریک برای ارتکاب نسل‌کشی زده‌اند».
پیلای در زمان انتشار یافته‌های این کمیسیون در سپتامبر سال گذشته گفت: «کاملاً روشن است که نیت برای نابودی فلسطینیان در غزه از طریق اقداماتی وجود دارد که با معیارهای مندرج در کنوانسیون نسل‌کشی مطابقت دارد.»
اسرائیل از همکاری با این کمیسیون خودداری کرد، با این ادعا که کمیسیون مغرضانه عمل می‌کند و گزارش آن را «رسوایی‌آور» خواند و رد کرد. وزارت امور خارجه اسرائیل روز جمعه واکنشی تند به خبر اعطای جایزه به پیلای نشان داد.
این وزارتخانه در شبکه X (توییت سابق) نوشت: «اگر جایزه‌ای برای دروغ، نفرت و افتراهای خونین وجود داشت، ناوی پیلای نه تنها یک مدعی، بلکه پیشتاز آن بود.» این وزارتخانه افزود: «اعطای جایزه صلح نوبل به پیلای، به رسمیت شناختن عدالت نیست، بلکه سوءاستفاده ابزاری زشت از یک جایزه برای مشروعیت بخشیدن به نفرت و تعصب ضداسرائیلی است.» «اکنون که کمیته نوبل به بزرگ‌ترین دروغ قرن بیست‌ویکم پاداش داده است، مطمئناً جوزف گوبلز از جهنم دارد دست می‌زند.»
کمیته نوبل در بیانیه خود گفت پیلای ۸۵ ساله «به تقویت نهادهای حقوق بین‌الملل کمک کرده است». کمیته گفت: «استقلال، تخصص و استقامت، او را به یکی از محترم‌ترین حقوق‌دانان بین‌المللی عصر ما تبدیل کرده است.»
در بیانیه این کمیته آمده است: «کمیته نوبل نروژ با اعطای جایزه صلح نوبل امسال می‌خواهد به جهان یادآوری کند که حاکمیت قانون -ملی و بین‌المللی- زیربنای سیستمی است که ما برای تضمین صلح و حل مسالمت‌آمیز مناقشات ایجاد کرده‌ایم.»
کمیته اعلام کرد که قبل از اعلام عمومی در صبح جمعه موفق به پیدا کردن پیلای نشده بود. او در نشستی از وکلای حقوق بشر و حقوق‌دانان در نورنبرگ آلمان (محل دادگاه‌های جنایات جنگی پس از جنگ جهانی دوم برای رهبران نازی) حضور داشت و خبر را از همکارانش شنید. او با بی‌باوری پاسخ داد.
او گفت: «من خیلی درباره‌اش نمی‌دانم. سوال این است: آیا حقیقت دارد؟ به عنوان یک وکیل و قاضی، هنوز می‌خواهم آن را راستی‌آزمایی کنم.»
پیلای افزود: «آخرین کاری که انجام دادم گزارش غزه بود که آنچه را در آنجا می‌گذرد نسل‌کشی نامید. یکی از واکنش‌های اصلی به آن گزارش این بود که مردم شجاعت مرا تحسین کردند. می‌توانید تصور کنید چقدر شگفت‌زده شدم. چرا برای گفتن حقیقت به شجاعت نیاز است؟ شما قانون را تفسیر می‌کنید، به همه حقایق نگاه می‌کنید، بنابراین این یک تصمیم بی‌طرفانه است.»
پیلای در حال حاضر بر پرونده نسل‌کشی علیه میانمار در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) نظارت می‌کند.
دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ)، که یک نهاد سازمان ملل است، به اختلافات میان دولت‌ها می‌پردازد، در حالی که دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) افراد متهم به جنایات وحشیانه و دیگر جنایات شدید بین‌المللی را مورد تحقیق و پیگرد قرار می‌دهد.
ساعاتی پس از این اعلام، دولت ترامپ تحریم‌های جدید و گسترده‌ای را علیه دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) که پیلای نیز زمانی در آن خدمت می‌کرد، رونمایی کرد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا گفت که این اقدامات برای تضمین این است که این دادگاه هرگز آمریکایی‌ها را محاکمه نکند.
دیوان کیفری بین‌المللی هیچ اتباع آمریکایی را متهم نکرده است و پیش از این اشاره کرده که دادگاهِ آخرین مرجع است و در مورد کشورهایی که دارای سیستم‌های حقوقی کارآمد هستند نیازی به ورود آن نیست. سال گذشته، دونالد ترامپ که مدت‌ها چشم به جایزه صلح نوبل دوخته بود، تحریم‌های شخصی علیه مقامات دیوان کیفری بین‌المللی که در تحقیقات مربوط به آمریکایی‌ها یا اسرائیلی‌ها دخیل دانسته می‌شدند، وضع کرد. تحریم‌های جدید، این دادگاه را به عنوان یک نهاد هدف قرار می‌دهد، هرگونه دارایی دیوان کیفری بین‌المللی در آمریکا را مسدود می‌کند و به شرکت‌ها و افراد آمریکایی شش ماه مهلت می‌دهد تا هرگونه تجارت با این دادگاه را متوقف کنند.
دیوان کیفری بین‌المللی اعلام کرد این تحریم‌ها «تلاشی برای مانع‌تراشی در مسیر عدالت و جلوگیری از انجام کاری است که دادگاه برای آن ایجاد شده است».
این دادگاه در بیانیه‌ای گفت: «این حمله‌ای به حاکمیت قانون و به خودِ بنیادهای نظم حقوقی بین‌المللی است که بر این اصل ساده دست می‌گذارد که هیچ‌کس فراتر از قانون نیست.»
اعطای جایزه به پیلای با استقبال فعالان حقوق بشر روبرو شد و در آفریقای جنوبی، زادگاه چهار برنده قبلی نوبل، مورد تمجید قرار گرفت. سیریل رامافوزا، رئیس‌جمهور این کشور گفت: «برنده‌شدن قاضی پیلای به عنوان برنده جایزه نوبل به ما اجازه می‌دهد تا مشارکت‌های پیشروانه او را در تقویت صلح، پاسداشت کرامت انسانی و ایجاد امید در آفریقای جنوبی و برای مردم جهان جشن بگیریم.»
ادوین کامرون، قاضی بازنشسته دادگاه قانون اساسی آفریقای جنوبی گفت: «اعطای این جایزه به ناوی پیلای مجدداً تأکید می‌کند که این جایزه تجسم یک آرزوی بین‌المللی برای صلح و احترام و درک فرامرزی است -و رهبران برجسته در کشور ما -[دزموند] توتو، ماندلا و اکنون پیلای- در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شوند.»
او گفت: «این امر ممکن است به بازتنظیم بحث‌های ملی ما در مورد موقعیت آفریقای جنوبی در منطقه و در آفریقا کمک کند.»
یاسمین سوکا، وکیل حقوق بشر و کمیسر کمیسیون‌های حقیقت و مصالحه در آفریقای جنوبی و سیرالئون گفت پیلای «راه چیف آلبرت لوتولی و اسقف اعظم دزموند توتو را دنبال می‌کند و سنت افتخارآفرین آفریقای جنوبی را در پیوند دادن صلح با عدالت و کرامت انسانی به دوش می‌کشد.»
سوکا گفت: «از دفاع از آسیب‌پذیرترین افرادِ دوران آپارتاید تا نقش پیشتاز او در حکم آکایسو، او عدالت بین‌المللی را دگرگون کرده است. آن حکم کمک کرد تا تجاوز و خشونت جنسی به عنوان سلاح‌های جنگی تثبیت شوند -یک پیشرفت تاریخی که تجربیات بازماندگان را در قلب عدالت بین‌المللی قرار داد.»
در سال ۱۹۹۸، دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا، ژان پل آکایسو، شهردار سابق تابا را به جرم نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت گناهکار شناخت.
سوکا افزود: «در دیوان کیفری بین‌المللی، به عنوان کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل و رهبری تحقیقاتی که اسرائیل را مسئول نسل‌کشی در غزه دانست، او راستی و شجاعت تزلزل‌ناپذیری را برای پاسخگو کردن قدرت به کار گرفته است.»
اعطای جایزه صلح سال گذشته به ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، به دلیل فراخوان‌های او برای مداخله نظامی آمریکا در کشورش با انتقادهای گسترده‌ای مواجه شد. ماچادو در ماه ژانویه با تحویل مدال برندگی خود به ترامپ، بر این جنجال افزود. کمیته جایزه اصرار داشت که افتخار برنده نوبل بودن قابل انتقال نیست.
روز جمعه، پیلای شوخی کرد که او هم می‌تواند همین کار را بکند: «اگر کمی بیشتر دست بزنید، این جایزه را با ترامپ شریک می‌شوم.»
۲۱۶۲۱۶
نظر شما