مظاهر گودرزی: بحث درباره «تنوع مدارس» دوباره به یکی از موضوعات اصلی آموزشوپرورش تبدیل شده است، نهاهای متفاوتی هستند که البته با مجوز مدرسهداری میکنند، از دانشآموزان مدنظر خودشان ثبتنام میکنند و همان کتابهای آموزش و پرورش را تدریس میکنند، البته احتمالاً هرکدامشان بسته به سلیقه گردانندگانِ مدرسه کلاسهای فوقالعاده هم دارند، اما آنچه مهم است سیاستهای جداسازی دانشآموزان از یکدیگر است، برخی از کارشناسان معتقدند اینکه یک مدرسهای فقط بچههای گروه خاصی از جامعه را پذیرش کند در راستای دور شدن از عدالت است و از طرفی هم سببساز کاهش کیفیت آموزش در سایر مدارس دولتی میشود. با این وجود نکته جالب چنین وضعیتی اعتراض خود آموزشوپرورش به رویکرد وجود مدارس متنوع است.
عدالت آموزشی؛ کلیدواژه تازه وزارت آموزشوپرورش
همانطورکه گفته شد وجود مدارس متنوع حالا صدای خود آموزش و پرورش را هم بلند کرده است؛ علیرضا کاظمی، وزیر آموزشوپرورش، کاهش تنوع مدارس را اقدامی در مسیر توسعه عدالت آموزشی دانسته است. همزمان، علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزشوپرورش نیز با دفاع از این رویکرد تأکید میکند که وجود مدارس متنوع و متعدد، یکی از آسیبهای هر نظام تربیتی است. به گفته او، عدالت آموزشی زمانی محقق میشود که دانشآموزان از امکانات، فضاهای آموزشی و فرصتهای نسبتاً برابر برخوردار باشند؛ اتفاقی که به اعتقاد او در سایه تکثر مدارس و تفاوت گسترده امکانات، دشوار شده است.
نظری: بسیاری از معلمان توانمند به مدارس هیئت امنایی، شاهد، سمپاد و دیگر مدارس ویژه منتقل شدهاند و همین مسئله موجب تضعیف مدارس عادی دولتی شده است.
فرهادی معتقد است ایجاد مدرسههایی با کیفیتها و امکانات متفاوت، با ادراک عمومی از عدالت آموزشی سازگار نیست. او البته میان برخی مدارس استثنا قائل میشود؛ از جمله مدارس غیردولتی که بر اساس قانون مجلس فعالیت میکنند یا مدارس ویژه کودکان استثنایی. با این حال، از نگاه او ساختار آموزش دولتی باید تا حد زیادی یکدست شود و تنها مدارس عادی دولتی و مدارس تیزهوشان به فعالیت ادامه دهند.
مدارس متنوع یا دانشآموزان جداشده؟
در سوی دیگر این بحث، منتقدان میگویند مسئله فقط «تنوع مدارس» نیست، بلکه «جداسازی آموزشی» است که طی سالها به تضعیف مدارس دولتی انجامیده است. مرتضی نظری، تحلیلگر مسائل آموزشوپرورش، با اشاره به گستردگی انواع مدارس در کشور، معتقد است شبکهای از مدارس وابسته به نهادها و سازمانهای مختلف شکل گرفته که عملاً دانشآموزان را از یکدیگر تفکیک میکند همچنین به گفته او: «شبکهای از خانوادههای سیاسی هستند که مدارس زنجیرهای دارند.»
او در گفتوگو با خبرآنلاین در توضیح این وضعیت به آمار قابلتوجهی اشاره میکند: «سازمان دانشگاه آزاد اسلامی ۸۰۰ مدرسه بهنام سما دارد که ۷۰ مدرسه آن در تهران است. بنیاد شهید ۱۴۰۰ مدرسه بهنام مدارس شاهد دارد که تعداد کمی فرزندان شاهد و ایثارگران در آن هستند کاملاً آزاد ثبتنام میشود. ۸۰۰ مدرسه سمپاد (سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان) در کشور داریم. سازمان محترم تبلیغات اسلامی ۷۰۰ مدرسه در کشور بهنام مدارس صدرا دارد. مدارس سراج، ریحانه، مدارس جامعه تعلیمات اسلامی، مدارس وابسته به دانشگاه امام صادق، راهیان کوثر، همگی مدارسی هستند که در کشور شعب دارند.»
چرا مدارس دولتی ضعیف شدند؟
نظری همچنین معتقد است بخش مهمی از افت کیفیت مدارس دولتی ناشی از تمرکز امکانات و نیروهای انسانی در مدارس خاص است. او میگوید بسیاری از معلمان توانمند به مدارس هیئت امنایی، شاهد، سمپاد و دیگر مدارس ویژه منتقل شدهاند و همین مسئله موجب تضعیف مدارس عادی دولتی شده است. به اعتقاد این تحلیلگر آموزشی، ادامه این وضعیت نهتنها با اصل ۳۰ قانون اساسی و حق برخورداری برابر از آموزش رایگان در تضاد است، بلکه از منظر روانشناسی تربیتی نیز به زیان دانشآموزان تمام میشود.
ناظری: چیزی که من از مدارس سمپاد میبینم یک جداسازی ناهمگون و ضدعدالت است.
درهمینباره مهرداد ناظری، جامعهشناس به خبرآنلاین میگوید که: «دانشآموزانی که در مدارس سمپاد درس میخوانند گمان میکنند نخبه هستند، درحالیکه مفهوم نخبه تغییر کرده، کسیکه صرفاً در ریاضی و فیزیک بتواند نمره خوبی بگیرد الزاماً نخبه نیست، نخبه باید بتواند مهارت زندگی و خودشناسی بلد باشد و بتواند با دیگران ارتباط برقرار کند. خود این مدارس سبب میشوند وقتی دانشآموزشان در زندگی با یک عدم توفیق مواجه میشوند با بحرانهای روحی و روانی روبهرو شوند. من دورهای به مدارس سمپاد نزدیک شدم و توانستم با مدیران بالادستی این مدارس ارتباط بگیرم تا یکسری دیدگاهها را آنجا مطرح کنم، آمار ندارم اما میدانم در این مدارس آمار خودکشی وجود دارد و از دخانیات، مواد مخدر، قرصهای روانگردان مصرف میشود، من وقتی به این مدارس نزدیک شدم آنها خودشان هم تایید کردند و گفتند چنین چیزی هست. بنابراین وقتی مبنای ما صرفاً آموزش، تست زنی و قبول شدن در دانشگاه باشد دقیقاً ضد علم و ضد آموزش است. چیزی که من از مدارس سمپاد میبینم یک جداسازی ناهمگون و ضدعدالت است؛ این جداسازی در گام اول به خود دانشاموزان سمپادی آسیب میزند و بعد به خانواده و جامعه.»
شروع حذف مدارس متنوع از دولت
اکنون به نظر میرسد آموزشوپرورش در آستانه یکی از جدیترین بازنگریهای ساختاری خود قرار گرفته است؛ فرهادی سخنگوی وزارت آموزش و پرورش درباره امکان حذف مدارس متنوع به ایسنا گفته که: «اگر این مدارس ذیل قانون مدارس غیر دولتی فعالیت کنند مشکلی ندارد چون مدرسه غیردولتی تعریف دارد، فضا، نیروی انسانی و سرانه دانشآموزی آن از دولت گرفته نمیشود، مجوز دارند و آنها را منحل نمیکنیم و ادامه فعالیت میدهند؛ شاید وابسته به یک نهادی باشند اما ساختار غیردولتی دارند. با این مدارس مشکلی نداریم، مشکل اصلی اینجاست که در خود دولت مدارس متنوعی داریم که کاهش تنوع مدارس را باید اول در داخل خود مدارس دولتی حل کنیم.»
درهمینباره رمضان رحیمی دشتلوئی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با پانا از سیاست اخیر وزارت آموزش و پرورش در راستای کاهش تنوع مدارس و ساماندهی مدارس هیأتامنایی حمایت کرد، او گفته که: «این سیاست در راستای نهضت توسعه عدالت آموزشی است.»
حالا باید دید با شروع سال تحصیلی جدید وضعیت ثبتنام دانشآموزان در مدارس متنوع بهویژه مدارس دولتی متنوع چگونه خواهد بود، آیا آنها حذف میشوند؟
۲۳۳۲۳۳
نظر شما