ستاره سینما در قامت یک کارگر

این نمایشگاه با عنوان « قطر کهنه دایره» شامل یک ویدئوآرت است که در دوازده مونیتور نمایش داده می شود. در کنار این اثر هارون فاروکی دست نوشته هایش را درباره نمایش خود و تئوری های اجتماعی اش در مورد طبقه کارگر را در معرض دید مخاطبان قرار داده است.

شب افسرده کننده ای برای هارون فاروکی بود، زمانی که در سال 1993 فیلم تجربی او که به سان انقلابی در ویدئوگرافی به حساب می آمد در دو سینمای متفاوت در برلین به نمایش درآمد. او می خواست دو صفحه نمایش را در آن واحد داشته باشد. اما در آن سال آروزی این فیلمساز و نویسنده برطرف نشد. اما آکادمی هنر وین توانست موقعیتی را ایجاد کند تا هارون انقلاب خود را به نمایش بگذارد. فاروکی در بیوگرافی خود نوشته خود با نام «پیاده روی قرمز برتا» آن شب را رویایی توصیف می کند: «و حتی یک بار هم کمتر؛ حضور نمادین من در خانه». حالا بعد از سال ها او دوباره توانسته آثار ویدئو گرافی اش را در آلمان و در موزه لودویگ شهر کلن به نمایش بگذارد.

فاروکی هیچگاه در جست وجوی موزه ها نبوده است. او همواره در موازات هنر مدرن حرکت کرده و اتفاقات روز را به مثابه بحران می نگرد و از دل این تضاد به وجود امده میان خویش و هنر اثرش را خلق می کند.

او علاقه ای ویژه به تصاویر متععد دارد. هر اثرش در حوزه هنر مفهومی از تصاویر متحرک متعددی تشکیل می شود. و این اتفاق از گذشته با او همراه بوده است. چنانکه او در اعتراض به وضع موجود اجتماعی در آلمان به سال 1990 «حبه قند سفید» را برای نمایش اینستالیشن برگزید و «حبه قند سیاه» را در شکل مستند به سینماها برد. او در هر گونه ای از سینما و آنچه ارتباط بین سینما و هنر تجسمی قرار می گیرد، ویدئوگرافی؛ از چند زاویه مختلف به موضوع نگاه می کند.

البته این اقدام فاروکی دلیلی اقتصادی هم داشت. او نمی توانست مخاطبان فراوانی را به تماشای اینستالیشن خود بکشاند. پس مدیومش را تغییر داد و به سراغ سینما رفت تا در سالن سینما و با تعداد مخاطب بیشتر بتواند حرفش را به گوش برساند. به تلویزیون هم توجه نشان داد. فیلم او را بسیاری دیدند و فاروکی توانست به هدفش برسد.

پس از موفقیت «حبه قند سفید؛ حبه قند سیاه» او مسیرش را تغییر داد. او قائم به روش تحلیلی خود شد و اثارش را بر این تفکر انتقادی مبتنی کرد. تقریبا از اواسط دهه 90 او مدیوم ویدئوآرت را برگزید و با اینستالیشن های خود که رویکردی سیاسی - اجتماعی داشتند با مخاطب مواجه می شد.

البته فاروکی بیش از هنر دیگری به سینما متمایل است. او مدت هاست که در المان فیلم می سازد و به عنوان یک فیلمساز پرکار شناخته می شود. او تا کنون 90 فیلم سینمایی و تلویزیونی ساخته است، فیلمنامه می نویسد و حتی برخی از آثارش را هم خودش تهیه می کند.

اما آنچه در اثر جدید او اتفاق افتاده تجربه ای جدید در کارنامه کاری هارون فاروکی است. او در کنار تدوین نرمال فیلم ها، به قول خودش «اتاق- مونتاژ» خلق کرده است. او هر فیلم را به سه گونه و روایت مختلف تدوین کرده است و هر روایت در یک تصویر مجزا برای مخاطب ارائه می شود.

قطر کهنه دایره

در این نمایشگاه که با عنوان « قطر کهنه دایره» برگزار می شود، دوازده مونیتور تصویر صد کارگر را نمایش می دهد. او در موتیف هایش ملهم از برادران لومیر در تجربه های ابتدایی برا آزمایش دوربینشان است و انگار در شکل بیان روایت فون تریه الهام بخش اوست؛ به خصوص با فیلم «رقصنده در تاریکی».

یکی از مونیتورها مرلین مونرو را نشان می دهد؛ تصاویر رویایی مونرو در فیلم «درگیری های شب» سخته فرتز لانگ آلمانی به سال 1952 و دیگری هم کارگران کارخانه را نشان می دهد.

 فاروکی در توضیح اثرش می گوید:« کارخانه و کارگر؛ ستاره و سینما. این ها به نظرم خیلی به هم شباهت دارند. من با نگاه به ستاره ای مثل مرلین مونرو در فیلم فریتز لانگ به یاد کارخانه افتادم. از این فکر خودم ایده گرفتم و کار به اینجا رسید.» فاروکی در یادداشت خود بر نمایشگاه نوشته است:« یک ستاره سینما در یک کارخانه به نظرم آمد و به دختری جوان اندیشیدم. شاهزاده ای که مجبور به انجام کار است؛ پیش از اینکه واقعیت او معین شود.»

تصویر دیگر خبرنگاری هندی را نشان می دهد در حال مصاحبه با یک پزشک و دیگری فوتبال نمایش می دهد. تلویزیون ها همه بر روی دیوار نصب شده اند و هیچکدام روایتی یکسان ندارند. اما در نهایت همه یک مفهمو کلی دارند؛ کار و کارگری. چنانکه او بازیکنان فوتبال را و ستاره های سینما را کارگر می داند.

در صفحه نمایش گرافیکی کامپیوتر میتوانید پاتریک ویرا هافبک فرانسوی و فابیو کاناوارو مدافع ایتالیایی را ببینید. و نمودارهایی گرافیکی که بر تصویر روند حرکتی و میزان مصرف انرژی آنها را نمایش می دهد. در هر لحظه از بازی نمودارهایی بر صفحه مونیتور قابل رویت است. نمودارهایی مربوط به نحوه بازی این دو بازیکن که چه میزان دوندگی دارند یا میزان پاس های سالم آنها چقدر است.

اما لحظاتی در نمایشگاه هست که شما را غافلگیر می کند. همه چیز ناگهان تغییر می کند. همه تصاویر به هم می ریزد؛ تصاویر مونیتورها جا به جا می شود. و دوباره همه چیز روال ابتدایی خود را طی می کند.

بدون شک « قطر کهنه دایره» اتفاقی مهم در روند ویدئوگرافی های هارون فاروکی است. هنرمندی که زاده چک است و در آلمان اقامت دارد. او بیش از 90 فیلم ساخته که اکثریت آنها مستند و یا تجربی هستند. مدتی هم مدیر دویچه فیلم برلین بود و سال های زیادی را صرف تدریس در دانشگاه برکلی کرده است.

دویچه وله / 30 نوامبر / ترجمه حسین ذوقی