سفـرنامه مسـکو

سفر يك هفته اي به روسيه را در حالي آغاز كردم كه شاهد سرماي حدود منهاي 20 درجه و روزهاي كوتاه بهمن ماه بودم. در اين ايام اذان صبح ساعت 8 و طلوع آفتاب ساعت 9:40صبح بود. روزهاي بلند اين كشور نيز بسيار غيرعادي است. اذان صبح ساعت 1:30بامداد و غروب آفتاب ساعت 11:30 شب، با ماه رمضاني مرد افكن.
اين سرزمين كه از نظر وسعت، اولین كشور جهان است با 17 ميليون كيلومتر مربع مساحت و 140 ميليون نفر جمعيت، فاصلة شرق تا غرب آن 14 ساعت با پرواز است و اختلاف ساعت در اين دو منطقه 10 ساعت مي باشد.80% مردم اين كشور در 20% اين سرزمين ساكن هستند و 20% ديگر در 80% اين دشت وسيع و مناطق جنگلي آن سكونت دارند .اين كشور با 14 کشور آسیایی و اروپایی مرز زمینی دارد.
به غير از تعداد جمعيت، ساير شاخص هاي مربوط به روسيه، در حدّ يك قاره مي باشد و از نظر غناي منابع طبيعي، معروف است، همه عناصر جدول مندليف در اين كشور يافت مي-شود و بیش از 30% اکسیژن جهان از جنگل ها و دریا های روسیه تامین می شود.
متروي اين كشور، بزرگترين متروي جهان و داراي 16 خط مي باشد، بعضي از ايستگاه ها سه طبقه و عميق ترين ايستگاه، 120 متر زيرزمين است. ساختار شهر مسكو، دايره اي است، سه دايره متداخل كه اولي مركز شهر، دومي مياني و آخري هم دور شهر را تشكيل مي دهد. مركز مسكو نقطه اي است در ميدان سرخ كه به آن «نقطه صفر» مي گويند. مردم در اين نقطه مي-ايستند ، نيت مي كنند وسكه اي را به پشت سر خود پرتاپ مي-نمايند.
ترافيك در مسكو، كلافه كننده است. براي رفتن به فرودگاه- 30 كيلومتري شهر- بايد پنج ساعت زودتر راه بيافتيد، كه اگر به ترافيك برخورديد، پرواز را از دست ندهيد. دوستان ما مي گفتند گاهي ما مسافري را مشايعت مي-كنيم، او وقتي به تهران مي رسد، ما هنوز به منزل خودمان در مسكو نرسيده ايم!
هفت ساختمان بزرگ، زيبا و فوق العاده مستحكم در سال-هاي 1947 تا 1953 به دستور استالين ساخته شده كه اگر چه ظاهري متفاوت دارند ، ولي كاملاً معلوم است طراحي آن توسط يك معمار انجام شده است. اين ساختمان ها هم اكنون كاربري-هاي جديد پيدا كرده اند، سه ساختمان آن وزارتخانه هاي امورخارجه، صنايع سنگين و صنايع سبك، دو مورد آن هتل، يك مورد هم كه در گذشته خانه انديشمندان بوده، به مجموعه اي مسكوني تبديل شده است. آخرين مورد هم دانشگاه دولتي مسكو است (MGO) كه در مورد بزرگي آن مي گويند، اگر در يك شب و در يكي از اطاق هاي آن، كودكي متولد شود و او هر شب در يك اتاق بخوابد، 17 سالگي از دانشگاه بيرون خواهد آمد ، به عبارت ديگر تعداد اطاق هاي آن 6205 باب مي باشد.دانشگاه مذکور در محلی به نام بام مسکو احداث شده و گفته مي شود علت انتخاب این مکان که مرتفع ترین مکان در مسکو است ، به دلیل رفعت مقام علم مي باشد .
از آنجا كه اسلام در اين كشور سابقه دارد، ، اين دين در بين مردم و مسئولين پذيرفته شده است. در مسكو 5 مسجد وجود دارد كه 4 مورد مربوط به اهل سنت و يك مورد آن مربوط به شيعيان است. مسجد بزرگ و باشكوهي نيز در مركز شهر با كمك تجار مسلمان و دولت هاي كشورهاي اسلامي در حال ساخت مي باشد.
تعداد زيادي موزه در مسكو وجود دارد كه مهمترين آنها موزه جنگ، پوشكين، شرق شناسي، موسيقي، تاريخ ، نجوم، فضا، داروين و ... مي باشد.موزه جنگ به گونه اي طراحي شده كه هر غير روسي كه وارد و خارج شود، نسبت به اين كشور و قهرمانان آن احساس قرابت و هواداري مي كند. معلوم است كه اين طراحي چه حال و هوائي براي اتباع اين كشور ايجاد خواهد كرد.
در سالن شهدا، اسامي بخش عمده اي از آن ها در كتاب-هائي درج و مختصري از محل تولد، سن و نقش او در جنگ آمده است. اين كتاب ها در ويترين هائي قرار دارد كه قابل دسترس نيستند. سقف اين سالن با 000/700/2 ميله ي شيشه اي پوشيده شده است ( به ازاي هر 10 شهيد يك ميله، نمادي از 27 ميليون كشته جنگ) با نورپردازي به اين شيشه هاي مات، احساس مي شود كه سقف سالن ابري يا هوا مه آلود است.
پنج سالن بزرگ هر كدام با كارهاي واقعي و نقاشي، شكست آلمان را در پنج منطقه روسيه به نمايش گذاشته است. ديوار روبرو و سقف، نقاشي است و جلوي ديوار، روي زمين بازسازي منطقه جنگي است. واقعيت به گونه اي وارد نقاشي مي-شود كه به زحمت مي توان نقطه تلاقي اين دو را تشخيص داد.
در بخش واقعي بر روي كنده هاي نيم سوز، رنگي آتش گون زده شده كه وقتي نور موضعي به آن تابيده مي شود، سوختن چوب را كاملاً نشان مي دهد. در نقاشي ها نيز براي نشان دادن شعله هاي آتش كه از پنجره فوران كرده، از همين تكنيك استفاده شده كه كاملاً دود و آتش را به صورت واقعي احساس مي كنيم.
در سالن قهرمانان، اسامي 10659 قهرمان بر روي ديوار با حروف استيل برجسته ، نصب شده و در ورودي آن، نيم تنه دو خلبان كه با عمليات محير العقول خود، نقش عمده اي در جنگ ايفا كرده اند ، قرار دارد. در همين مكان مجسمه تمام قد دختري 17 ساله به نام «زويا» قرار داده شده كه به علت اطلاعات زيادي كه در مورد ارتش روسيه داشته، مورد انواع شكنجه آلماني ها قرار گرفته و بدون آنكه لب بگشايد، كشته شده است. اين دختر آنقدر مورد توجه است كه در هر شهري حتما يك دبيرستان به نام او ثبت شده است، چيزي شبيه حسين فهميده ما.
در اين موزه فيلمي از كنفرانس تهران به نمايش گذاشته شده كه استالين، چرچيل و روزولت در حال مذاكره هستند. ميز كنفرانسي كه در سفارت روس در تهران، مذاكره بر روي آن انجام شده و در فيلم قابل مشاهده است، به مسكو منتقل و در موزه گذاشته شده است. براساس سخنان راهنماي ما، پس از طرح سؤال جناب آقاي احمدي نژاد در مورد هولوكاست، بخشي به اين نام در موزه ايجاد شده است.
ميدان سرخ يا " كراسني پالوشاد" ، مركز شهر مسكو است كه 860 سال قبل ساخته شده است. كراسني به زبان روسي قديم به معناي زيبا و همچنين سرخ مي باشد كه وجه تسميه اين ميدان به هر دو معنا برمي گردد.
كاخ كرملين (ارگ رياست جمهوري) كه مركز حكومت تزار و رؤساي جمهور اين كشور بوده در اين ميدان قرار دارد. اين كاخ قبلاً چوبي بوده كه پس از سه مرحله آتش سوزي، با سنگ بازسازي شده است.كليساي معروف واسيلي كه درسال 1560 و در دوره ايوان مخوف ساخته شده است نيز در اين ميدان قرار دارد.
در كنار اين كليسا، ستون بزرگي خودنمائي مي كند كه در چهار وجه آن ساعت بزرگي تعبيه شده است ، اين ساعت ها 28 تن وزن دارند و عقربه هاي آن داراي سه تن وزن است.
قبر لنين نيز در اين ميدان قرار دارد. براي ورود به اين قبر كه در زيرزمين قرار دارد، بايد كلاه را از سر برداشت و با تأني و بدون هيچ گونه صحبت ، از كنار قبر او گذشت. من هنگام ورود دستانم در جيب پالتو قرار داشت كه با تذكر مأمورين، دستان خود را رها كردم. جسد لنين با پيراهن سفيد ، پاپيون ، كت مشكي و سبيل معروفش ، بصورت نيم تنه در ويترين شيشه اي قرار داشت . هنگام عبور از كنار جسد، پيرمردي را ديدم كه با سوز خاصي گريه مي كرد.
هر چند وقت يك بار بازديد از اين قبر تعطيل مي شود و جسد او براي ترميم به لابراتوار زيرين منتقل شده و پس از بازسازي مجدد، در ويترين قرار مي گيرد.
همه چيز در اين كشور براي سرماي 40 تا 60 درجه فراهم شده است. ضديخ مصرفي در اتومبيل هاي روسيه و مايع مخصوص شيشه شوی ماشين، ازنوع خاصي است كه تحمل اين همه سرما را دارد. همينطورلاستيك هاي يخ شكن، پالتو، كلاه و دستكش مناسب و تجهيزات لازم براي آماده سازي فوري باند فرودگاه. خلبانان روسي آن‌چنان تجربه اي دارند كه بر روي باند يخ زده ، به آرامي فرود مي آيند.
روسپيگري در روسيه ممنوع است ولي به صورت قاچاق در هتل ها فعاليت مي شود، پليس مخفي به عنوان مشتري به آنها مراجعه كرده و بار اول نامشان ثبت و به آنها تذكر مي-دهند، بار دوم هم جريمه مي شوند و در اثر تكرار، جريمه ها بيشتر مي شود. بديهي است فقط درآمد از اين راه ممنوع است وگر نه دوستي آدم ها و رفتارهاي پنهاني ربطي به پليس ندارد. خريد و فروش و نمايش فيلم هاي اروتيك نيز ممنوع است. البته به صورت قاچاق خريد و فروش مي شود، لكن در صورت لو رفتن، مجازات زندان منتظرشان است.
تبليغ سيگار و شراب در تلويزيون دولتي ممنوع است ، البته تبليغ آبجو پس از ساعت 11 شب ، مجاز مي باشد. شراب به افراد زير 18 سال فروخته نمي شود و مغازه هاي شراب-فروشي، ساعت 9 شب به بعد تعطيل مي شوند، تا دسترسي مردم به شراب كمتر شود. خريد و فروش مواد مخدر ممنوع، و مجازات هاي سنگيني در پي دارد.
به علت رشد منفي جمعيت، دولت مردم را تشويق به توليد مثل مي كند. براي بچه دوم 12000 دلار و بچه سوم همين مبلغ به اضافه زمين و وام بدون بهره براي ساخت آن داده مي شود. ماهيانه 300 دلار نيز يه حساب نوزاد به دنيا آمده مي ريزند و وسايل شستشو، بهداشت، شيرخشك و اسباب بازي نيز به صورت مجاني ارسال مي شود و پزشك نيز ماهانه آن ها را ويزيت مي كند.
استالين كه در مدارس طلبگي ارتدكس فقط درس حوزه اي خوانده بود، در دوران حكومت خود، خدمات زيادي به اين كشور نمود كه عمدتاً معتقدند، فكر اصلي از لنين بود كه مدت كوتاهي (1924-1919) حاكم بود و چهار سال آخر هم به علت ترور نافرجام، فلج شد و فقط هدايت حكومت را به عهده داشت.
وي پس از روي كارآمدن، گروه 9 نفره يهودي از هسته اصلي انقلاب را يا به زندان افكند، يا كُشت و يا اين‌كه تبعيد كرد، چند نفر هم توانستند از كشور بگريزند. او قبل از انقلاب مسئول تأمين پول براي مبارزين بود كه با زدن بانك، گروگان گيري ثروتمندان و ... اين پول ها را تامين مي-كرد.
گر از چه دوران سي ساله حكومت استالين، تصوير ديكتاتور مابانه و زندان هاي مخوف سيبري باقي مانده است، لكن پايه-هاي حكومت كمونيستي در دوران حكومت او شكل گرفت و بسياري از اصلاحات توسط او بنياد گذاشته شد و هر آنچه از صنعت، حمل و نقل، پزشكي ، فضانوردي و ... در روسيه امروز مشاهده مي شود ، پايه هاي آن در دوران استالين ريخته شده است.
گفته مي شود در يكي از حملات آلمان ها كه تا نزديكي مسكو پيش آمدند، پسر او در جبهه اسير شد، سپس پيغام دادند او را با دو ژنرال آلماني تعويض مي كنيم. وي گفت :پسر من يك افسر ساده است و فقط با يك افسر، تبادل مي-شود. آنها هم پسرش را كشتند.
با همه تغييرات سريعي كه پس از فروپاشي اتفاق افتاده و اين كشور با سرعت، خود را با معيارهاي دمكراسي تطبيق مي دهد، ولي هنوز اروپائي ها، روسيه را آسيائي و آسيائي ها هم آن را اروپائي مي دانند.
دولتمردان روسيه، پس از فروپاشي، بعضي از برنامه هاي دوره كمونيستي را حفظ كرده اند كه از آن جمله به نظام آموزش و پرورش، بيمه سلامت، بيمه بازنشستگي ، سيستم امنيتي، ارتش و ... مي توان اشاره نمود.
نمي توان به مسكو رفت و سراغ خانه يا آرامگاه داستايوفسكي، لئوتولستوي، ماكسيم گورگي و ... را نگرفت، خانه و آرامگاه تولستوي در شهر تولا 250 كيلومتري مسكو بود كه زيارت آن نصيبم نشد، ولي خانه ماكسيم گورگي در شهر مسكو بود كه با حضور در آن، ياد و خاطره كتاب هاي او كه قبل از انقلاب اسلامي، يكي از كتاب هاي الهام بخش در بين مبارزين بود، در ذهنم زنده گرديد.