رضا آشفته : داستان ساخت تالار حافظ همزمان با تصویب و تمرین نمایش "کمی بالاتر" کار آروند دشتآرای در سال 89 آغاز شد. متاسفانه همزمان با اجرای این نمایش در جشنواره تئاتر فجر امکان احداث و راهاندازی تالار حافظ میسر نشد. بنابراین آروند دشتآرای نمایش خود را در تالار وحدت و به صورت تکسویه مقابل تماشاگران قرار داد.
دشت آراي توانست طرح تالار حافظ را در معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصویب کند. با همت معاونت هنری، تالار حافظ مراحل ساخت و سازش را از همان سال گذشته، آغاز و تا 25 آبانماه 90 و همزمان با آغاز جشنواره تئاتر مقاومت به درازا کشید. در این موعد تالار افتتاح شد.
تالار حافظ یکی از پروژههای است كه میتواند به عنوان یک الگوی بنیادین در توسعههای تالارهای نوین نمایشی در سراسر کشور مورد توجه و استفاده قرار گیرد.
شاید اولین دلیل برای احداث این سالن کمبود تالار نمایشی کارآمد باشد. دوم اینکه اقتضائات و تعاریف خاص اجرا نسبت به گذشته فرق کرده است، از این روی ساخت و ساز تالار قابعکسی چندان پاسخگوی شرایط اجرایی امروز نخواهد بود. از سوی دیگر زمان و هزینه ساخت تالار حافظ نسبت به تالارهای دیگر بسیار پایینتر است. بنابراین سرعت ساخت نیز امکانی است که در توسعه تالارها ما را یاری خواهد کرد. از سوی دیگر امکان سیار بودن تالار حافظ باعث خواهد شد که آن را در صورت نیاز سریع جابهجا کنیم، حتي میتوان متناسب با اجراهای مختلف این تالار را به شکلهای دیگر هم درآورد.
مراسم افتتاحيه تالار حافظ
بنابر اظهار نظرآرمان جعفری، مدیر پروژه تالار حافظ، این تالار 9 متر ارتفاع از کف دارد، و تجهیزات بالابر، چاله غیبشو و جایگاه تماشاچی آن متحرک است که امکان چیدمان تکسویه، دو سویه، سه سویه و چهار سویه را دارد.
آروند دشتآرای، طراح تالار حافظ درباره چگونگی راهاندازی و امکانات موجود در این تالار میگوید:« سالن پرتابل را با هم بردیم جلو و به نظرم هرچه که در سالنهای دیگرمان نبود- چون خودم کار طراحی صحنه هم انجام میدهم- سعی کردم در این سالن بیاورم. مثلا تو کف یک چاله داریم که غیب میشود و ارتفاع زیاد است، سیستم صندلیها طوری است که شما به هر شکلی بخواهید چیده میشود. فضایی با ورودیهای مختلف و دکور که میشود بیرون بیاوریم و به راحتی داخل ببریم. این یک سالن کارگاهی و یک بلک باکس مناسب است و میشود از سقف و کفاش استفاده بکنید. حتا سعی کردیم با حداقل هزینه هم آن را بسازیم.»
او درباره میزان هزینه ساخت تالار میگوید:« عددش را نمیتوانم بگویم اما یک پنجم هزینه ساختِ سالنهایی که میسازند و موجود هست. با حداقل هزینه داریم حداکثر بهرهوری را از این سالن میکنیم.»
صحنهاي از اجراي نمايش «كمي بالاتر» در تالار حافظ
کارگردان نمایش کمیبالاتر درباره ایده ساخت اجرای نمایش و سرآغاز ساخت یک تالار نوین میگوید:« از ابتدا من این صحنه را طراحی کردم و این شیوه مدنظرم بود، بر اساساش متن نوشته شد و کارهایی اتفاق افتاد. ایده اجرا چهارسویه طراحی شده بود. پلانهای اولیهای که داشتیم، قرار بود که این سازه به جشنواره هم برسد. از ابتدا قرار بود که من تجربه کنم که تولید معنا در محور عمودی، چه طوری اتفاق میافتد. اهمیتی که وجود داشت، یکی از سختیهای کارم کارگردانی در تالار چهارسویه بود. اصلا پرسشی که از 8 سال پيش برای من در مورد این نمایش وجود داشت، این بود که وقتی بازیگر در ارتفاق قرار میگیرد، چه میشود؟ بدیهی است وقتی بازیگر در جلوی صحنه قرار میگیرد یک معنی دارد، وقتی در عمق قرار میگیرد، معنیاش چیز دیگری است، وقتی به چپ یا راست میرود معناها فرق خواهد کرد که در اصول کارگردانی به آنها پرداخته شده است. هر کدام از این جهتها یک معنا را تولید میکنند.»
پیش از افتتاح این تالار طی صحبتی که با گروه اجرایی نمایش پاندورا از کشور آلمان داشتم، آنها چندان نگاه مساعدی به این تالار نداشتند چراکه بودن ستون اضافی در تالار را اشکال میدانستند. همچنین محل قرار گرفتن اتاق فرمان که در ارتفاع بالا واقع شده، مناسب برای کنترل اجرا نمیدانستند. اما آرونددشتآرای کنترل سالن را توسط دوربین مدار بسته در چند نقطه و هدایت آن توسط رایانه میداند. بنابراین ضرورتی ندارد که اتاق فرمان دید مستقیم به داخل تالار و صحنه اجرایی داشته باشد. در ضمن ستون هم با توجه به پرتابل بودن تالار قابل جابهجایی است و مطمئنن با توجه به ایده اجرایی در تولید آثار نمایشی خللی ایجاد نمیکند.
مراسم افتاحيه تالار حافظ
اجرای نمایش «همچون شبنمی چشم بسته و آغوش گشوده» کار علی نرگسنژاد و «کمی بالاتر» جزء اولین اجراهای عمومی تالار حافظ به شمار میآید. متاسفانه کار علی نرگسنژاد با آنکه به لحاظ کیفی اثر قابل قبولی در حوزه تئاتر مقاومت به شمار میآید، با استقبال عمومی مواجه نشد.
وی درباره استقبال نشدن از كار میگوید:« الان من و آروند دشتآرای دو تا اجرای اول سالن حافظ هستیم، و هنوز این سالن معرفی نشده است. تازه وقتی معرفی شد باید زمانی بگذرد تا جغرافیای این سالن در حرکت و رفتار تماشاگر هم جا بیفتد. همانطور که تماشاگر برای دیدن آثار دلخواهاش سری به تئاترشهر میزند، باید سالن حافظ را هم بلد باشد و به آن سر بزند. همچنین در آن عادت به تماشا کردن کارها بکند.»
وی دربارهی اهمیت معماری تالار حافظ و تناسب آن با طراحی صحنه اجرای نمایشاش معتقد است:« معماری هر سالن بخشی از هر اجراست. پذیرشاش و دستکاری در آن معماری بخشی از اجراست. معماری سالن نه فقط در طراحی صحنه موثر است که بخشی از زبان اجرایی است. شاید وقتی به اجرا نگاه کنیم تفاوت اجرایی از نظر زبان و جنس اجرا به سالن ارتباط پیدا کند. به نظر میآید الان به خاطر کامل نبودن سالن است که در آن کمی احساس مشکل میکنیم. اما من این سالن را دوست دارم. وقتی این سالن کامل بشود، سالن خوبی خواهد شد. این سالن نیاز دارد که آکوستیک بشود. وقتی هم آکوستیک بشود دیگر مشکلاتی که الان دارد نخواهد داشت.»
بحث آکوستیک بودن یا نبودن این تالار ما را با نظری قابل تامل از محسن حسینی، کارگردان و بازیگر مواجه کرد. او که به دیدن نمایش «کمی بالاتر» رفته، با توجه به زبان و بیان طبیعی دیالوگها به گروه اجرایی ویرگول خرده میگیرد که چرا از میکروفن استفاده کردهاند؟ در حالیکه این اجرا نیازی به میکروفن نداشت. وقتی مي گويم علت غیرآکوستیک بودن تالار است و نمایش علی نرگسنژاد مثال میزنم که در آن از میکروفن استفاده نشده بود. با آنکه بازیگران سعی میکردند با صدای بالا در صحنه باشند، اما بازهم صدایشان برای لحظاتی گم و نامفهوم مینمود. حسینی در پاسخ ادامه میدهد:« متاسفانه ما این روزها بیان زیبا و در خوری در تالارهای نمایشی خود نمیبینیم. کمتر کسی به فکر صدای خود هست و در تالار حافظ به دلیل کوچک بودن تالار اصلن نیازی به میکروفن نیست و غیرآکوستیک بودن آن هم باعث نمیشود از میکروفن استفاده کنند. در صورت داشتن بیان درست تئاتری همه به راحتی صدای بازیگران را در هر محیطی خواهند شنید.»
حسینی معتقد است که در تئاترهای آوانگارد و محیطی که به اشتباه در ایران تعریف و اجرا میشوند، از میکروفن به عنوان تمهیدی اجرایی براي تولید افکت و تغییر در صدای بازیگران به عنوان امکانی اجرایی بهرهوری نمیشود. در حالیکه در غرب به درستی از تکنولوژی برای ارتقاء سطح کیفی و تکنیکی آثار خود استفاده میکنند.
البته معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي درصدد است که نقدها و نظرات کارگردانان و دستاندرکاران تئاتر را درباره تالار حافظ گردآوری کند تا در صورت رسیدن به برآیندی قابل اعتنا از این پروژه برای توسعه فضاهای فرهنگی و تئاتری در سراسر کشور بهرهبرداری کند.
5757
نظر شما